کلاسیک

کنسرتو در موسیقی چیست؟

کنسرتو در دوره‌ی کلاسیک | آهنگسازی، اجرا و انتشار

در اواسط قرن، کنسرتو سولو جایگاه کنسرتو گروسو به عنوان فرم محبوب دوره را گرفت. آثاری از این دست به طور گسترده در کشورهایی نظیر ایتالیا، آلمان، فرانسه و انگلستان به طور گسترده ای منتشر شد.

در طول سال های ۱۷۶۰ تا اوایل دهه ۱۷۷۰ فلوت و ویولون محبوب ترین ساز ها برای تکنوازی بودند اما با این حال کنسرتو هایی برای سازهای زهی و بادی مختلفی نیز نوشته شده بود. سازهایی مانند گیتار، چنگ، ماندولین و حتی ساز غیر معمول تری مانند لیرا ارگانیزتا (lira organizzata) (در سال  ۱۷۸۶ هایدن به دستور شاه ناپل برای این ساز ۵ کنسرتو نوشت.)

فلوت و ویالون نقاشی | کنسرتو

البته در اواخر دهه ۱۷۷۰ تا ۱۷۸۰ این پیانو بود که تبدیل به رایج ترین ساز برای تکنوازی شد. در سال ۱۷۶۲ حدود ۱۷۷ ویولون کنسرتو و ۱۰۵ کنسرتو برای سازهای شستی دار نوشته شد، اما در بین سال‌های ۱۷۶۶ تا ۱۷۸۷، ۲۷۰ ویولون کنسرتو و ۳۹۳ کنسرتو برای سازهای شستی دار نوشته شد که این مسئله نیز گواهی بر روند محبوب تر شدن سازهای شستی دار است.

نحوه آهنگسازی، اجرا و انتشار کنسرتو ها یکسان نبود. همه آنها برای مخاطبین خاص یا برای نوازندگان حرفه ای یا نیمه حرفه ای نوشته نشده بودند. کارل فیلیپ باخ (Carl Philipp Emanuel Bach) کنسرتوهایی (H471-6) برای نوازندگان غیر حرفه ای نوشته بود. این آثار تحت عنوان کنسرتو هایی متفاوت از این آهنگساز تبلیغ می شدند که هم در بخش تکنوازی و هم در بخش همراهی آسان تر از دیگر کنسرتوهای او هستند زیرا بیشتر با طبیعت هارپسیکورد سازگار بودند. بعدها باخ در این باره نوشت: در میان تمام آثارم به خصوص آنهایی که برای سازهای شستی دار هستند تعداد کمی از آنها را در رهایی کامل و برای استفاده خودم نوشته ام.

جورج کریستوف واگنسل (Georg Christoph Wagenseil) بسیاری از کنسرتو های خود را در وهله اول برای اجرای خصوصی برای خانواده امپراتوری در وین نوشته بود.

در تبلیغ کنسرتوهای توماس آرنی (Thomas Arne) (که بعد از مرگش منتشر شدند) این قطعات نه تنها برای آقایان و خانم های نوازنده بلکه برای پروفسورهای ماهر برای ترویج سبکی استادانه و زیبا در بین شاگردان ایشان پیشنهاد می شد. بعضی از کنسرتو ها از ابتدا در کنسرت های همگانی اما بیشتر آنها به به طور محدود و برای سرگرمی دربار و یا کنسرت های خصوصی بودند. به علاوه کنسرتو ها در بین بخش های اوراتوریو ها یا گاهی در بین پرده های اپرا و یا تولیدات تئاتری اجرا می‌شدند. (به ویژه در لندن بر اساس رسمی که توسط هندل ایجاد شده بود.) در ایتالیا نیز در جشن ها کنسرتوها همراه مس ها اجرا می شدند.

ایتالیا

کنسرتو ایتالیایی توسط اشخاصی چون جوزپه تارتینی(Giuseppe Tartini)، پیترو ناردینی(Pietro Nardini)، لوئیجی بوکرینی (Luigi Boccherini) و جیووانی جیرنویچی (Giovanni Giornovichi) منتشر شد و ترویج یافت.

این کنسرتو ها نشان دهنده سنتی بر اساس فرم های باینری و با رویه های مشابه به سونات هستند.

 جیرنویچی بیشتر برای معرفی رومانس به عنوان موومان آهسته کنسرت و محبوب کردن روندو به عنوان موومان پایانی قطعه معروف است. کنسرتو های شجاعانه او شامل نوآوری هایی همچون شروع با تکنوازی بودند در حالی که موومان اول کنسرتو های جیرنوویچی بسیار به فرم سونات نزدیک اند، ویولون کنسرتو های میسولییک (Josef Mysliveček) سبک قدیمی تری دارند و با این که به طور گسترده منتشر نشده بودند اما احتمالاً بر روی موتزارت (که در وین در سال ۱۷۷۳ آنها را شنید) تاثیرگذار بوده اند.

آلمان

کنسرتو ویولون های آلمان شمالی عمدتاً با نام هایی چون یوهان گوتلیب گران (Johann Gottlieb Graun) (یکی از شاگردان تارتینی)، جورج بندا (Georg Benda) و کنسرتو فلوت ها با نام یوهان کانتس (Johann Joachim Quantz) و کنسرتوهای سازهای شستی دار با نام‌های کریستوف نیچلمن (Christoph Nichelmann) (که در سال‌های ۱۷۴۰ تا ۱۷۵۹ ، 16 کنسرتو برای سازهای شستی دار نوشته است)و کارل فیلیپ امانوئل باخ پسر یوهان سباستیان باخ (که در سال‌های ۱۷۳۳ تا ۱۷۸۸ کنسرتوهای فراوانی برای هارپسیکورد و دیگر سازها نوشت) پیوند خورده است.

کنسرتو‌های کارل باخ

 شیوه آهنگسازی باخ برای سازهای شستی دار بسیار باشکوه است. تم ها در قطعات او بسیار چشمگیر و جالب هستند و در آنها متریال هایی از یک موومان در موومان دیگر تکرار می شده است. موومان اول قطعات او استادانه برروی فرم های ترجیع بندها درست شده است. این روش بسیار مورد پسند ویوالدی و باخ بود. جایی که تکنواز قطعه می تواند متریال تماتیک نسبتا متفاوتی با متریال تماتیک توتی ارائه کند و همزمان هر دو المان هایی ارائه می دهد که یادآور فرم باینری هستند.

از طرفی دیگر حدود ۱۵ کیبورد کنسرتو یوهان هرتل (Johann Wilhelm Hertel) (او همچنین کنسرتو هایی برای ویولن، ویولن سل، فلوت، اوبوا، ترومپت و باسون هم نوشته است) به دلیل  ارائه مجدد تم ها در آنها، ترکیبی از ترجیع‌بند آغازی و تکنوازی اولیه است، نوین و بی سابقه هستند.

 ویولون کنسرت های تارتینی نیز بر روی نسل اول آهنگ‌سازان مانهایم، بخصوص یوهان استامیتز (Johann Stamitz) تاثیر بسزایی داشته است. کنسرتوهای اولیه ی استامیتز با اینکه بر اساس قاعده ترجیع‌بندها، دارای سه یا چهار توتی در مایه های مختلف هستند اما موومان  پایانی بسیاری از قطعات او دارای فرم روندو هستند. سازهای بادی در مانهایم بسیار محبوب بودند. به خاطر نوازندگان مانهایم از جمله وندلینگ (Wendling)، رام (Ramm)، پونتو (Punto) و ریتتر (Ritter) بود که موتزارت Sinfonia Concertante K279b را نوشت.

فرانسه

در فرانسه جایی که آثار غالباً برای ویولن نوشته می‌شدند، بعد از انتشار سری دوم آثار لوکلر (Jean-Marie Leclair) سال ۱۷۴۵ تا انتشار ۶ قطعه از پیر گاوینی (Pierre Gaviniès) در سال ۱۷۶۴، هیچ کنسرتو جدیدی ساخته نشد. البته کنسرتوهای آهنگسازان خارجی به خصوص پوگنانی (Gaetano Pugnani)، فراری (Ferrari) و استامیتز بسیار محبوب بودند.

 کنسرتوهای گاوینی الگوی چهار توتی و سه تکنوازی را دنبال می‌کردند. تکنوازی های ترانه مانند آنها در رابطه با توتی ها متغیر هستند، گاهی بر تم اولی که ارکستر ارائه می دهد تکیه می کنند اما در بیشتر مواقع شامل متریال های جدیدی هستند.

کنسرتوهای ویوتی

 مهم ترین کنسرتو های فرانسوی که بعدتر منتشر شدند آثار ویوتی (Giovanni Battista Viotti) هستند. ۱۹ عدد از آنها در پاریس نوشته شده‌اند و ۴ عدد از آنها که همگی در مدی مینور هستند در دوران تصدی او در تئاتر Theatre de Monsieur  نوشته شده‌اند. کنسرتوهای ویوتی که در کاراکتر در محدوده گسترده‌ای از گالان تا دراماتیک قرار می گیرند، بسیار زیرکانه برای تکنوازان تصور شده است اما به ندرت پاساژهای توسعه دهنده دارند. تعامل کمی میان ویولن و ارکستر وجود دارد که در بیشتر موارد به راحتی میتوان آنها را همراهی کرد. (با مشارکت محدود ساز های بادی)

 در عین حال کنسرتوهای ویوتی از نظر سبک مدولاسیون های غیرمنتظره و عوض شدن مد، مدرن هستند. در کنسرتو های اولیه ویوتی، توتی آغازین معمولا مدولاسیون پیدا می کند با ارائه تمی متضاد در مایه جدید قبل از بازگشت به ایده اصلی به عنوان متریال پایانی. ارائه مجدد تم با توجه به متریال و محتوا تغییر می کند، گاهی اوقات شامل تم جدیدی است و گاهی اوقات بخش قابل توجهی از متریالی که قبل تر در موومان شیده شده بود را حذف می کند. موومان های آهسته عمدتاً در فرم باینری و موومان های پایانی در روندو نوشته شده اند.

 کنسرتو می مینور شماره ،۱۶ با یک مقدمه آهسته و غیر معمول آغاز می‌شود که در ارائه مجدد تم ها با ارزش زمانی دو برابر باز می گردد.

انگلستان

در انگلستان کارهای آویسون (Charles Avison) هنوز هم طبق سنت باروک بودند. (شامل آهنگسازی کنسرتو برای ارگ (organ)) کنسرتوهای آویسون بر اساس کنسرتو گروسو های کورلی (Arcangelo Corelli) و توماس چیلکوت (Thomas Chilcot) نوشته شده اند. این کنسرتو گروسو ها خود تکنیک سازهای شستی دار و ساختارشان را از سونات های الساندرو اسکارلاتی (Alessandro Scarlatti) به ارث برده اند.

کنسرتوهای آرنی

6 کنسرتو آرنی (Thomas Arne) (که در سال ۱۷۸۷ و پس از مرگ او منتشر شده‌اند) در ساختار فرازها بسیار مدرن هستند. دو کنسرتو شماره ۱ و ۵ مقدمه هسته ای دارند، کنسرتوهای شماره ۴ و۶ در موومان هایشان فرم های منوئه و واریاسیون مشاهده می‌شود و در شماره های ۲ و ۴ ژیگ. بیشتر کنسرتوهای آرنی بر اساس ترجیع‌بند ها هستند. برای مثال کنسرتو سل مینور دارای ۵ توتی با تونالیته ثابت و ۴ تکنوازی است که همه آنها مدولاسیون می شوند به جز آخری، این تکنوازی بدون مدولاسیون تنها بخشی از موومان است که با تم اصلی آغاز نمی شود.

کنسرتو شماره 3 اپوس 11 کارل فردریش ابل هم ترکیبی را نشان می دهد. توتی آغازین کادانس نیمه تمام قوی دارد اما تکنوازی اول با اینکه تم جدیدی ارائه می‌شود در نت تونیک می ماند.

 کنسرتوهای یوهان سباستین باخ که برای هارپسیکورد و پیانو نوشته شده‌اند به منزله مرگ کنسرتو انگلیسی هستند. آنها به تقیلد از کنسرتوهای ایتالیایی نوشته شده‌اند. این قطعات ملودی‌های روان و تم هایی که به وضوح بیان شده‌اند، دارند.

دست نویس کنسرتو

 نسل بعدی آهنگسازان کنسرتو انگلیسی (مانند یوهان باپتیست کرامر-Johann Baptist Cramer) از قطعات یوهان سباستین باخ و شش کنسرتو یوهان ساموئل شروتر (Johann Samuel Schroeter) (که بی‌شباهت به کار باخ نبودند) بسیار تاثیر پذیرفتند. کرامر همچنین از آثار موتزارت نیز تاثیر پذیرفته بود.

مشهورترین آهنگساز اواخر قرن در لندن احتمالاً کسی جز داسک (Jan Ladislav Dussek) نبوده است. بخش عظیمی از کارهای او بعد از اینکه در دوران انقلاب فرانسه از پاریس فرار کرد نوشته شده‌اند. مشخصه‌های این آثار مدولاسیون های مکرر جزئی و رنگ آمیزی پرمعناست. این آثار مقدمه‌ای برای توسعه کنسرتو در قرن نوزدهم هستند.

کتاب‌شناسی | کنسرتو

Michael Talbot et alii, « Concerto », oxford music online, online essay, 2001.

5/5 - (5 امتیاز)

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا