فرم در موسیقی

فرم سونات، از مهمترین فرم‌های موسیقی کلاسیک

در موسیقی کلاسیک سونات | Sonata form، یکی از محبوب ترین سبک هاست، به محبوبیت سبک هایی همچون سمفونی یا کنسرتو. فرمی نیز به همین نام و برگرفته از اسم سبک سونات وجود دارد که فرم سونات نامیده می شود. فرم سونات به ساختاری مشخص اشاره دارد که برای نوشتن یک موومان در یک قطعه ی کامل سازی، استفاده میشود. این فرم همچنین فرم سونات آلگرو و یا فرم موومان اول نیز نامیده می‌شود. در این پست سعی داریم که تمامی مطالب مربوط به فرم سونات، از لحاظ ساختار را بیان کنیم.

می‌توان گفت که فرم سونات مهم ترین فرم دوران کلاسیک است. این فرم همچنین فرم سونات آلگرو و یا فرم مومان اول نامیده می شود به این دلیل که معمولاً این فرم در موومان اول یک سونات کامل استفاده میشود و موومان اول معمولا با سرعت آلگرو اجرا می شود.

 فرم سونات  فرمی سازی ست. ساختار فرم سونات شامل سه بخش اصلی است: ارائه تم ها (exposition)، بسط و گسترش(development)، و ارائه مجدد تم‌ها(recapitulation)

این دیاگرام به طور تقریبی نشان می دهد این سه بخش چگونه کنار هم قرار میگیرند و نیز همچنین نشان می دهد که یک که موومان اول سونات کلاسیک چگونه نوشته میشود.

فرم سونات: ارائه تم ها (Exposition)

درست در آغاز همه قطعاتی که در فرم سونات نوشته می‌شود ارائه تم ها قرار دارد. در بعضی مواقع مقدمه‌ای قبل از ارائه تم ها قرار دارد که به طور رسمی بخشی از ساختار قطعه حساب نمی شود.

در بخش ارائه تم ها، تم اصلی قطعه ارائه می‌شود وهمچنین این بخش تونیک را نیز بنا می دهد.

 همانطور که سونات بخش های مختلفی دارد، بخش ارائه تم ها نیز خود دارای بخش‌های متفاوتی است، که به طور مختصر به چهار بخش تقسیم می شود: گروه-تم اول، گذار که  پل یا قسمت انتقالی نیز نامیده میشود، گروه-تم دوم، کودا.

گروه-تم اول

گروه-تم اول که به اختصار با حرف نمایش داده میشود، شامل تم یا تم هایی است که همگی در مایه ی تونیک نوشته شده اند. (اگر قطعه در دو ماژور باشد، تمامی تم های این بخش در دو مازور بیان میشوند.)

گذار

 در بخش گذار مایه ی قطعه از مایه اول به مایه دوم تغییر میکند.(مدولاسیون اتفاق میافتد.) اگر مایه اول ماژور باشد مایه دوم دومینانت آن است و اگر مایه اول مینور باشد، مایه دوم ماژور نسبی آن است.( برای مثال در مایه ی اولیه ی  دوماژور، مایه ی دوم سل ماژور خواهد بود و در مایه ی اولیه ی دومینور، مایه ی دوم می بمل ماژور.)

گروه-تم دوم 

در گروه-تم دوم یک یا چند تم از تم های گروه-تم اول دوباره اجرا می شود با این تفاوت که در این بخش در مایه دوم اجرا می‌شوند، و معمولاً، به طور کامل و دقیق تم های قبلی هستند اما با نت‌های زینت بیشتر، تزیینات بیشتر و یا با ریتمی متفاوت.

کدا (coda)

در بخش کدا، با یک کادانس کامل بخش ارائه تم ها به پایان می رسد، در مایه گروه-تم دوم. به طور معمول بعد از کادانس کل بخش ارائه تم ها دوباره اجرا می شود.

فرم سونات: بسط و گسترش (development)

بسط و گسترش بخش میانی یک قطعه در فرم سونات است این بخش در همان مایه ای  شروع می‌شود که بخش ارائه تم ها با آن به پایان رسیده است. (آکورد پنجم تونیکی اصلی) و سپس به گامهای متعددی می رود. همچنین در این بخش تم یا تم هایی از بخش ارائه تم ها تکرار می شود که این بار با بسط و گسترش هایی همراه هستند. این به این معناست که تم ها در مایه های متفاوتی اجرا می شوند و یا شاید در یک مایه ی مینور و یا ساختار هارمونیک و یا ریتمیک متفاوتی دارند و تغییراتی از این قبیل.

بسط و گسترش خاص ترین بخش هر قطعه در فرم سونات است.

در حالیکه بخش ارائه تم ها و ارائه مجدد اتم ها تقریباً در قطعات مختلف یکسان هستند، بسط و گسترش استعداد خاص و استایل آهنگسازان را نشان می دهد. برای مثال بست و گسترش قطعه تنها حدود ۴۰ ثانیه طول می کشد و بسط و گسترش سمفونی بتهوون حدود ۵ دقیقه به طول می انجامد.

فرم سونات: ارائه مجدد تم ها (recapitulation)

بخش پایانی یک قطعه در فرم سونات ارائه مجدد تم هاست همانگونه که اسم این بخش بیان می‌کند اساساً این بخش تمهای اصلی که برای اولین بار در ارائه تم ها معرفی شدند را دوباره بیان می‌کند با این تفاوت که این بار گذاری به دومینانت یا در مینور به مدیانت نیست.

در این بخش همه ی تم ها در مایه ای که قطعه با آن شروع شد، هستند.

 ارائه مجدد تم ها، مانند ارائه ی تم ها، با گروه-تم اولیه شروع میشود که این بخش نیز درمایه تونیک است. همانگونه که قبلا بود. بعد از آن بخش گذار است اگرچه که بیشتر این گذار مانند  یک بسط و گسترش دومی است و معمولاً مواد موسیقیایی را به آن اضافه می‌کند که در بخش ارائه تم‌ها وجود نداشتند.

 و در آخر گروه-تم دوم قرار دارد اگرچه که این بار در مایه اولیه به جای مایه دومین اجرا می شود.

اگر به طور کلی قطعه در مایه مینور باشد این گروه-تم دوم ممکن است در ماژور موازی تکرار شود تا به قطع پایان شادی ببخشد.

زمانی که ارائه مجدد پایان می یابد، موومانی که دارای فرم سونات است نیز پایان می یابد. گاهی اوقات بخشی اضافه بعد از این بخش اجرا می شود که کدا نامیده می شود و این بخش از اجزای سونات شمرده نمی شود.

با توجه به مطالب بیان شده اگر قطعه ای با پیروی از این قوانین نوشته شود، دارای فرم سونات است هر چند که تمامی قطعاتی که فرم سونات را دارند بطور دقیق از این قوانین پیروی نمی کند. آهنگسازان و هنرمندان بسیاری علاقه مندند و  که سبک شخصی خود را با عوض کردن و یا شکستن بعضی از این قوانین نشان دهند.

واریاسیون، دگرگونی هایی در ساختار 

مثال در بعضی موارد ارائه تم ها تنها یک تم را داراست که از گروه-تم اول تا گروه-تم دوم تکرار میشود که به آن مونوتماتیک میگویند و این تم باید رابطه ای بین مایه ی تونیک و دومینانت ایجاد کند، به جای استفاده از یک یا چند تم برای هر مایه.

شکل دیگری از ارائه تم ها زمانیست که ارائه تم ها به جای مدولاسیون کردن به دومینانت به مایه دیگری مدولاسیون پیدا میکند. بتهوون برای اینکه اغلب از این شکل از مدولاسیون استفاده میکرده ، مشهور است.

 برای مثال گروه دوم می‌تواند در مدیانت یا ساب مدیانت اجرا شود و یا حتی ماژور موازی یا مینور موازی .ارائه تم ها همچنین می تواند بیشتر از دو مایه اصلی داشته باشد و یا حتی می تواند  تنها یک مایه اصلی داشته باشد.( اگر مدلاسیون درون قطعه اتفاق نیافتد.) در واریاسیون دیگری، ارائه مجدد تم ها گاهی اوقات در مایه ای به جز مایه اصلی ارائه تم ها اجرا شده است برای مثال در بسیاری از قطعات شوبرت ارائه مجدد تم ها در مایه ساب دومینانت است.

4.2/5 - (13 امتیاز)

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا